काठमाडौँ — निर्वाचन २०८४ नजिकिँदै गर्दा नेपालको राजनीतिमा नयाँ समीकरणहरू देखा परेका छन्। स्थापित दलहरूको अनुभव र नयाँ शक्तिको उदयका बीच देशको आगामी दिशा कस्तो होला? यहाँ प्रमुख तथ्यहरू प्रस्तुत गरिएको छ:
१. स्थापित नेतृत्व: उपलब्धि र विवादका तथ्यहरू
| नेता | प्रमुख उपलब्धि (Facts) | प्रमुख विवाद/चुनौती (Facts) |
| केपी शर्मा ओली (UML) | सन् २०२० मा ‘चुच्चे नक्सा’ प्रकाशन, चीनसँग पारवहन सम्झौता, भेरि-बबई सुरुङ निर्माण। | दुई पटक संसद् विघटन, ‘यति’ र ‘ओम्नी’ प्रकरणमा नाम जोडिनु, भ्रष्टाचार निवारणमा सुस्तता। |
| शेरबहादुर देउवा (NC) | एमसीसी (MCC) सम्झौता पारित, तीनै तहको निर्वाचन सम्पन्न, लोकतान्त्रिक प्रणालीको रक्षा। | पार्टीभित्रको चरम गुटबन्दी, भुटानी शरणार्थी काण्डमा निकटहरूको संलग्नता, सुस्त निर्णय क्षमता। |
| पुष्पकमल दाहाल (Maoist) | संघीय गणतन्त्र र शान्ति प्रक्रियाको सफल अवतरण, लोडसेडिङ अन्त्यको सुरुवातमा राजनीतिक समर्थन। | राजनीतिक अस्थिरता (बारम्बार गठबन्धन परिवर्तन), लडाकु शिविर (Cantonment) घोटाला काण्डको आरोप। |
२. नयाँ शक्ति: बालेन-रवि सहकार्य र सम्भावना
डिसेम्बर २८, २०२५ मा भएको ७-बुँदे सहमति पछि नयाँ शक्तिको खाका स्पष्ट भएको छ:
- सहमति: बालेन शाह आगामी निर्वाचनमा रास्वपा (RSP) बाट प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार हुने र रवि लामिछाने पार्टी सभापतिमै रहने।
- एजेन्डा: डिजिटल गभर्नेन्स, भ्रष्टाचारको फाइल पुनः खोल्ने, र प्रविधिमा आधारित विकास।
- शक्ति: काठमाडौँमा बालेनको कार्यसम्पादन र रवि लामिछानेको सङ्गठन निर्माणको क्षमता।
- चुनौती: राष्ट्रिय राजनीतिमा अनुभवको कमी र स्थापित प्रशासनिक ‘सेटिङ’ भत्काउनु पर्ने दबाब।
३. निर्वाचन २०८४ का निर्णायक तथ्याङ्कहरू (Key Data)
- युवा जनशक्ति: नेपालको कुल जनसङ्ख्याको ४०.६८% हिस्सा १६-४० वर्ष उमेर समूहका युवाको छ।
- नयाँ मतदाता: सन् २०२५ को ‘Gen-Z’ आन्दोलनपछि थपिएका करिब ८ लाख ३७ हजार नयाँ मतदाताले आगामी निर्वाचनमा पहिलो पटक मतदान गर्दैछन्।
- युवा प्रतिनिधित्व: वर्तमान संसद्मा ४० वर्ष मुनिका सांसदहरू केवल १२% मात्र छन्, जबकि रास्वपामा यो सङ्ख्या ४०% छ।
- आर्थिक सूचक: हालको युवा बेरोजगारी दर २२.७% छ, जुन आगामी चुनावको मुख्य एजेन्डा हुने निश्चित छ।
४. भविष्यको सम्भावना: अबको बाटो
- नयाँ शक्ति आएमा: प्रणालीमा पारदर्शिता र ‘टेक्नोक्र्याटिक’ शासन पद्धति आउने सम्भावना रहन्छ।
- पुराना शक्ति दोहोरिएमा: राजनीतिक अनुभव र वैदेशिक सम्बन्धमा सन्तुलन कायम रहे पनि ‘स्थितिको सुधार’ (Status Quo) कै सम्भावना बढी देखिन्छ।
निष्कर्ष:
तथ्याङ्कले भन्छ— २०८४ को निर्वाचनमा युवा मतदाता निर्णायक हुनेछन्। स्थापित दलहरूलाई आफ्नो कार्यशैली सुधार्ने चुनौती छ भने नयाँ शक्तिलाई आफ्नो योजना कार्यान्वयन गर्ने आधार तयार पार्नुपर्ने दबाब छ।
