नेपाली चिया निर्यातमा भारतीय अवरोध: इलामका चिया उद्योग असार १ देखि पूर्ण रूपमा बन्द

-भारतले नेपाली चिया आयातमा चालेको कडा कदम र नयाँ नीतिगत अवरोधका कारण नेपालकै प्रमुख चिया उत्पादक क्षेत्र इलामका चिया उद्योगहरू आगामी असार १ गते (जुन १५) देखि पूर्ण रूपमा बन्द हुने भएका छन्।

चिया क्षेत्रमा सिर्जित गम्भीर आर्थिक संकटका कारण उद्योग सञ्चालन गर्नै नसकिने अवस्था आएपछि उद्योगीहरूको छाता संगठन सूर्योदय अर्थोडक्स चिया उत्पादक संघ नेपालले प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै उद्योग बन्द गर्ने घोषणा गरेको हो। चियाको मुख्य सिजनमै उद्योगहरू बन्द हुने भएपछि यस क्षेत्रमा आश्रित हजारौँ किसान र मजदुरहरू समस्यामा परेका छन्।

भारतीय चिया बोर्डको नयाँ SOP र निर्यातमा मुख्य अवरोध

नेपाली चिया निर्यातमा सबैभन्दा ठूलो धक्का भारतीय चिया बोर्डले हालै जारी गरेको नयाँ ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिजर’ (SOP) ले पुर्‍याएको छ। यो नयाँ नियम लागू भएपछि नेपाली चियाको भन्सार तथा गुणस्तर परीक्षण प्रक्रियालाई अत्यन्तै जटिल र झन्झटिलो बनाइएको छ।

उद्योगीहरूका अनुसार भारततर्फ निकासी हुने चियाको ल्याब टेस्ट रिपोर्ट आउनै एक महिनाभन्दा बढी समय लाग्ने गरेको छ। रिपोर्ट नआउँदासम्म चिया बोकेका गाडीहरू सीमा क्षेत्रमै रोकिने गरेका छन् भने नतिजाहरू पनि अपारदर्शी हुने गरेको गुनासो बढेको छ।

१२ लाख किलो तयारी चिया ठप्प: गोदाममै नष्ट गर्नुपर्ने अव्यावहारिक नियम

सूर्योदय अर्थोडक्स चिया उत्पादक संघका अध्यक्ष डिल्ली श्रेष्ठका अनुसार हाल नेपाल र भारतका गोदामहरूमा गरी झन्डै १२ लाख किलो (१.२ मिलियन केजी) तयारी चिया अलपत्र अवस्थामा छ।

• भारतीय गोदाममा: जटिल गुणस्तर परीक्षणको बहानामा २ लाख किलोग्रामभन्दा बढी तयारी चिया भारतीय गोदामहरूमा अड्किएको छ।
• नेपाली उद्योगमा: निर्यात ठप्प भएपछि नेपालका विभिन्न चिया उद्योगहरूमा १० लाख किलोग्रामभन्दा बढी तयारी चिया थन्किएर बसेको छ।

सबैभन्दा घातक र अव्यावहारिक नियम त के थपिएको छ भने, महिनाौँपछि आउने ल्याब रिपोर्टमा यदि चिया ‘कमसल’ वा मापदण्ड अनुसारको नभएको ठहरिएमा, त्यसलाई नेपाल फिर्ता पठाउन पाइने छैन। बरु, उक्त चियालाई भारतीय गोदाममै नष्ट (Destroy) गर्नुपर्ने बाध्यात्मक व्यवस्था भारतले राखेको छ। यसले नेपाली चिया उद्योगीहरूलाई ठूलो आर्थिक जोखिममा पारेको छ।

चिया किसान र मजदुर मारमा: भुक्तानी रोकियो

नेपालबाट निर्यात हुने कुल चियाको झन्डै ९० प्रतिशत हिस्सा भारतीय बजारले ओगट्छ। निर्यात पूर्ण रूपमा ठप्प भएपछि चिया उद्योगहरूको नगद प्रवाह (Cash Flow) शून्य भएको छ। गोदामहरू तयारी चियाले भरिएका छन् र नयाँ चिया राख्ने ठाउँ समेत बाँकी छैन।

यही आर्थिक संकटका कारण उद्योगहरूले चिया किसानहरूलाई हरियो पत्तीको भुक्तानी दिन सकेका छैनन्। हरियो चिया पत्तीको उचित मूल्य र समयमै भुक्तानी नपाउँदा इलाम, झापा र पाँचथरका हजारौँ चिया किसान र बगान मजदुरहरू मारमा परेका छन्।

“हामी उद्योगीहरू बाध्य भएर यो निर्णयमा पुग्नुपरेको हो। निर्यात ठप्प भएपछि किसानलाई हरियो पत्तीको भुक्तानी दिन र मजदुरको पारिश्रमिक टार्न समेत नसकिने अवस्था आयो।”- डिल्ली श्रेष्ठ, अध्यक्ष, सूर्योदय अर्थोडक्स चिया उत्पादक संघ नेपाल

सरकारसँग कूटनीतिक पहलको माग

चिया उद्योग बन्द गर्ने निर्णयप्रति दुःख व्यक्त गर्दै संघले यो देशकै कृषि व्यापारमा लागेको ठूलो संकट भएको उल्लेख गरेको छ। यस बन्दबाट किसान, मजदुर र व्यवसायीहरूमा पर्न जाने असुविधाप्रति क्षमा माग्दै संघले स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारका साथै सम्पूर्ण राजनीतिक दल र सरोकारवालाहरूलाई यो गम्भीर समस्या समाधानका लागि भारत सरकारसँग तत्काल उच्चस्तरीय कूटनीतिक पहल (Diplomatic Talks) गर्न जोडदार अपिल गरेको छ।