काठमाडौं । विद्युतीय सवारीसाधनपछि अब हवाई क्षेत्रमा पनि विद्युतीकरणको प्रयास तीव्र हुँदै गएको छ। यही क्रममा विश्वकै ठूलो ब्याट्रीबाट चल्ने विद्युतीय विमानले पहिलोपटक सफल परीक्षण उडान गरेको छ।
स्विडेनबाट सुरु भएको विमान निर्माता कम्पनी Heart Aerospace ले विकास गरेको X1 नामक विद्युतीय विमानले १२ अगस्ट २०२६ मा अमेरिकाको न्यूयोर्कस्थित Plattsburgh International Airport बाट पहिलो उडान गरेको हो। कम्पनीका अनुसार यो अहिलेसम्म उडाइएको सबैभन्दा ठूलो ब्याट्री–इलेक्ट्रिक विमान हो।
२७ मिनेटको परीक्षण उडान
X1 ले आफ्नो पहिलो परीक्षण उडानका क्रममा करिब २७ मिनेट आकाशमा बिताएको थियो। विमान करिब १,१०० फिट (३३५ मिटर) उचाइसम्म पुगेको थियो।
उडानका क्रममा विमानको पूर्ण विद्युतीय propulsion system ले एक मेगावाटभन्दा बढी शक्ति उत्पादन गरेको कम्पनीले जनाएको छ। परीक्षणमा विमानले taxi, take-off, climb, maneuvering र landing लगायतका विभिन्न चरण पूरा गरेको थियो।
X1 को wingspan करिब १०६ फिट (३२.३ मिटर) र लम्बाइ करिब ७६ फिट (२३ मिटर) छ। उडानका लागि यसको तौल २५ हजार पाउन्डभन्दा बढी, अर्थात् करिब ११.३ टन थियो।
करिब ५ डलरको बिजुली खर्च
यस परीक्षण उडानको अर्को रोचक पक्ष यसको ऊर्जा खर्च हो। कम्पनीका अनुसार २७ मिनेटको उक्त उडानमा करिब ५ अमेरिकी डलर बराबरको विद्युत् प्रयोग भएको थियो। विमान चारवटा wing-mounted electric motor बाट सञ्चालन हुन्छ।
यस्तो परीक्षणले परम्परागत विमानमा प्रयोग हुने jet fuel को तुलनामा विद्युतीय propulsion ले भविष्यमा सञ्चालन खर्च घटाउन सक्ने सम्भावना देखाएको छ। तर यसलाई तत्कालै व्यावसायिक यात्रुवाहक विमानको विकल्प भने मान्न सकिँदैन।
ब्याट्रीको तौल अझै ठूलो चुनौती
विद्युतीय विमानका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती अहिले पनि ब्याट्रीको energy density र तौल हो।
पेट्रोलियम इन्धन प्रयोग गर्ने विमानले उडानका क्रममा इन्धन खपत गर्दै जाँदा हल्का हुँदै जान्छ। तर ब्याट्रीबाट चल्ने विमानमा ठूलो मात्रामा ऊर्जा भण्डारण गर्न भारी ब्याट्री आवश्यक पर्छ। यही कारणले लामो दूरीको उडानका लागि पूर्ण विद्युतीय विमान विकास गर्न कठिन भइरहेको छ।
X1 को मुख्य उद्देश्य यात्रु बोकेर नियमित व्यावसायिक उडान गर्नु नभई आगामी विमानका लागि आवश्यक विद्युतीय प्रविधिको परीक्षण गर्नु हो।
X1 पछि आउँदैछ ES-30
Heart Aerospace ले X1 लाई आफ्नो आगामी ES-30 क्षेत्रीय यात्रुवाहक विमानको प्रविधि परीक्षणका लागि प्रयोग गरिरहेको छ।
ES-30 भने पूर्ण रूपमा ब्याट्रीबाट चल्ने विमान नभई hybrid-electric विमान हुनेछ। अर्थात् यसमा विद्युतीय प्रणालीसँगै परम्परागत इन्जिन पनि प्रयोग गरिनेछ। यसले ब्याट्रीको सीमित range लाई सम्बोधन गर्ने कम्पनीको रणनीति हो।
कम्पनीले ES-30 लाई करिब ३० यात्रु क्षमताको क्षेत्रीय विमानका रूपमा विकास गरिरहेको छ। यसको व्यावसायिक सञ्चालनतर्फ अघि बढ्ने लक्ष्य २०३१ राखिएको छ भने पहिलो pre-production aircraft को flight testing २०२८ तिर सुरु गर्ने योजना रहेको छ।
हवाई यात्राको भविष्यमा कस्तो प्रभाव पर्न सक्छ?
विद्युतीय विमान सफल रूपमा विकास गर्न सकिएमा छोटो दूरीका क्षेत्रीय उडानमा यसको प्रभाव महत्वपूर्ण हुन सक्छ। इन्धन खर्च र केही सञ्चालन तथा मर्मतसम्भार लागत घटाउन सकिने सम्भावना भएकाले भविष्यमा छोटो दूरीका उडानलाई अझ किफायती र कम उत्सर्जनयुक्त बनाउन सकिने अपेक्षा गरिएको छ।
तर अहिलेको X1 को पहिलो उडानलाई विद्युतीय विमानको व्यावसायिक युग सुरु भइसकेको संकेतभन्दा पनि त्यसतर्फको महत्वपूर्ण प्राविधिक उपलब्धिका रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
ब्याट्रीको क्षमता, विमानको range, सुरक्षा, प्रमाणिकरण र यात्रु बोकेर नियमित उडान गर्न सक्ने विश्वसनीयता अझै परीक्षणकै चरणमा छन्। त्यसैले आगामी केही वर्षमा X1 बाट सिकिएको प्रविधि ES-30 जस्ता hybrid-electric विमानमा कसरी प्रयोग हुन्छ भन्ने विषय नै विद्युतीय हवाई यात्राको भविष्यका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ।
